6 november 2012

Verkiezingen in Oekraïne

Camiel Hamans is buitenlandreporter voor de PvdA en was kort geleden als verkiezingswaarnemer aanwezig bij de parlementsverkiezingen in Oekraïne. Hij schreef een uitgebreid verslag, dat hieronder te lezen is.

Het verslag hieronder is een ingekorte versie. Klik hier voor de volledige versie van het verslag dat Camiel schreef.

Verkiezingen
Zondag 28 oktober was de dag van de verkiezingen. Julia Tymosjenko, die ook in Nederland veel in het nieuws is geweest wegens haar gevangenschap, mocht net als een van haar collega-ministers niet meedoen aan de parlementsverkiezingen in verband met haar veroordeling. Julia’s partij deed wel mee en zij zelf verscheen in slimme reclamespotjes.

Meer dan 3500 buitenlandse waarnemers en nog veel meer binnenlandse waarnemers volgden  de verkiezingen en konden vast stellen dat het stemproces op deze zondag netjes verliep. Anders was het gesteld met de campagne. Daarin heeft de regerende Partij voor de Regio’s zichzelf ernstig bevoordeeld, zo zegt het rapport van de OVSE. Officieel kreeg de oppositie in de media weliswaar meer aandacht dan de Partij voor der Regio’s, maar in dezelfde tijd werden de fantastische prestaties van de regering, die gevoerd werd door diezelfde Partij van de Regio’s, breed uitgemeten.

Kandidaten, van alle kanten, probeerden kiezers voor zich te winnen door presentjes uit te delen. Maar wat bleek: de laptops die de scholen ontvingen van een kandidaat van de Partij van de Regio’s kwamen gewoon uit het gemeentebudget. Dat je zulke cadeautjes niet met je eigen sticker mag beplakken, vond de betreffende kandidaat maar onzin. Hij was toch de burgemeester en als zodanig degene die gezorgd had voor de computers. Voedselpakketten elders idem, kortingsbonnen, kinderspeelplaatsen, sportveldjes, fietsen voor postbodes, allemaal van hetzelfde laken een pak. En affiches en advertenties waarin met een aangekruist stemvakje duidelijk werd gemaakt dat alleen stem op deze kandidaat geldig was, deugen natuurlijk ook niet.

Wantrouwen
Oekraïne is een jonge democratie, zoals het heet en daarom is er aan beide zijden wellicht nog te weinig besef van wat kan en wat niet kan, maar dat de Partij van de Regio’s geen onderscheid maakt tussen regering en partij doet eerder denken aan oude communistische praktijken dan aan onwennigheid.

En ook de keuze van de kandidaten is ietwat vreemd: grote zakenlui staan schouder aan schouder op de lijst met oude apparatsjiks, met bekende zangers en met de chauffeurs van de partijleiders. Deze laatsten, beweert de ene zegsman, omdat er niet voldoende geïnteresseerden zijn, terwijl een andere deskundige zeker weet dat deze figuren die tevens bodyguard zijn, door de partijleiding verkozen zijn om in geval van parlementaire vechtpartijen, die geenszins denkbeeldig zijn in de Oekraiense Verchovna Rada, voldoende menskracht en spiermassa aan de eigen zijde te hebben.

De uitslag van de verkiezingen is nu, een dikke week na de stembusgang, nog steeds niet definitief. Dat heeft te maken met het ingewikkelde kiessysteem: de helft van de 450 parlementsleden wordt verkozen via partijlijsten, de andere helft in districten waarin soms wel 30 kandidaten zijn. Ieder van deze kandidaten mag protest aantekenen tegen de wijze van tellen, de uitslag, het opmaken van het protocol enzovoorts. En dat gebeurt vaak, want niemand vertrouwt iemand in Oekraine.

Uitslag
De uitslag zoals die nu waarschijnlijk lijkt, wijst op een voortzetting van het huidige bewind. De opkomst  was betrekkelijk laag, een kleine 58%, bijna tien procent lager dan bij de presidentsverkiezingen van twee jaar geleden, hetgeen aangeeft dat er niet erg veel interesse en vertrouwen in de politiek meer bestaat. De Partij voor de Regio’s heeft een 30% van de stemmen behaald, waardoor de partij 186 zetels op een totaal van 450  krijgt. Vooral de goede resultaten in de oostelijke districten leveren dit resultaat op. Julia’s partij, Vaderland – Batkivshchyna – komt uit op een kwart van de stemmen en een zetelaantal van 105. Een spiksplinternieuwe partij, van bokskampioen Vitali Klitschko en toepasselijk UDAR, klap, genaamd is van niets op 14% weten te komen en bereikt 40 zetels. UDAR is onafhankelijk en oppositioneel. De gestaalde kaders van de Communistische Partij halen 13% en 32 zetels. De Oekraïense-nationalistische partij, Svoboda, vrijheid, komt uit op 10,5 % maar krijgt door de overwinning in een aantal districten meer zetels dan de communisten, 32.

Verder zijn er nog 43 onafhankelijke kandidaten, maar hoe onafhankelijk die zijn is de vraag, een groot deel daarvan heeft banden met de Partij van de Regio’s of met een van de oligarchen-financiers van deze partij. Ten slotte zijn er nog 7 kandidaten via de districten in het parlement gekomen die lid zijn van een andere kleine partij. Een enkele van deze laatste groepen zijn ook weer onschuldig ogende satellietlijsten van de Partij van de Regio’s.

Voortzetting van de huidige regering lijkt dan ook voor de hand liggend. De Partij van de Regio’s heeft samen met de Communisten en een aantal onafhankelijken immers een riante meerderheid.

Proteststem
Vooral de onverwacht hoge score van Svoboda, een partij die in het verleden nooit de kiesdrempel van 5% haalde, wordt als verontrustend gezien. Het is een club die sterk door rancune gedreven wordt: vóór de echte Oekraïner, vóór het eigen volk, tegen Joden, anti-homo, tegen de decadente moderne stadslui, etcetera. Verbazingwekkend is dat Julia’s Vaderland samenwerkt met deze rechtse extremisten en het voedt het verwijt van links dat zij tot alles bereid is om de macht van de tegenstanders te breken.

De opkomst van UDAR, evenzeer een protestbeweging als Svoboda, is minder bedreigend. Klitschko stelt zich kritisch, onafhankelijk en onorthodox op. Een geluid dat in het verziekte politieke lawaai van Oekraïne als een verademing klinkt, maar dat gezien het beperkte aantal zetels in het parlement vooralsnog weinig indruk zal maken.

Verkiezingen in Oekraine zijn niet, zoals in Nederland, een basis om te onderhandelen over beleid, maar zijn niet meer en niet minder dan een greep naar de macht. Wie die heeft, kan zichzelf en de eigen groep bedruipen en bevoordelen. Dat daarmee de stem van het volk gesmoord wordt, is een vanzelfsprekendheid. De rol die het autoritair ogende bewind aan het volk toekent, is namelijk die van een zwijgende massa die dient te wachten tot een volgende ronde om dan weer gepaaid te worden met spiegeltjes en kralen. Of de bevolking hier echt toe bereid is, blijft onduidelijk. Er worden door de oppositie demonstraties georganiseerd tegen de verkiezingsuitslag, maar het aantal deelnemers aan deze marsen, tot nu toe een 2000, is een fractie van wat de Oranje Revolutie op de been wist te brengen.

Zoals Kip-Kiev een heerlijke, maar onder een dikke laag paneerkruim vakkundig verhulde kippenpoot is, zo is Democratie-Kiev een bekwaam onherkenbaar gemaakt democratisch proces.

Door Camiel Hamans, PvdA Buitenlandreporter