23 juli 2015

Veel kritiek op verkiezingen in onrustig Burundi

Afgelopen dinsdag, 21 juli, werden er presidentsverkiezingen in Burundi gehouden. Hoewel de officiële uitslag pas op vrijdag 24 juli bekend wordt gemaakt, is het al vrijwel zeker dat president Pierre Nkurunziza herkozen zal worden voor een derde termijn. Oppositiepartijen hebben de verkiezingen geboycot, omdat de grondwet een maximum stelt van twee termijnen voor een president.

President Nkurunziza is echter van mening dat hij wel voor een derde termijn in aanmerking komt, omdat hij voor zijn eerste termijn gekozen werd door het parlement en niet rechtstreeks door het volk. Het grondwettelijk hof heeft echter de president in het gelijk gesteld. De oppositie en veel buitenlandse actoren, waaronder Nederland, zijn echter van mening dat niemand meer dan twee termijnen president mag zijn. Dit staat in de Arusha-akkoorden, waarmee in 2005 vrede werd gesloten in het land en waarop de Burundese grondwet is gebaseerd.

Doden en vluchtelingen in de aanloop naar de verkiezingen

Vrijwel meteen na het bekendmaken van zijn kandidatuur gingen mensen in Bujumbura, de hoofdstad van Burundi, de straat op. In totaal zijn bij protesten tegen de president sinds april meer dan honderd personen omgekomen en ruim 150.000 Burundezen zijn op de vlucht geslagen. Ook de staatsgreep van het leger heeft voor veel onrust gezorgd. De poging mislukte en als reactie hierop heeft Nkurunziza meerdere ministers ontslagen.

Daarnaast bestaat er onder de bevolking veel angst voor Imbonerakure, de jongerenafdeling van Nkurunziza’s partij CNDD-FFD. Deze jongeren zijn militair getraind en bewapend door de regering, hoewel de regeringspartij alle aantijgingen ontkent. Daarnaast is ook de politieke ruimte in Burundi klein. Zo is Zedi Feruzi, leider van de oppositiepartij UPD, in de hoofdstad doodgeschoten.

Donors schorten hulp aan Burundi op

Vanuit het buitenland is met onvrede gereageerd op de kandidaatstelling van Nkurunziza. In een brief aan de Tweede Kamer laat minister Ploumen voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking weten dat de hulp aan de overheid is opgeschort. Er worden nu alleen nog programma’s ondersteund die niet via de overheid lopen. Ook kondigt minister Ploumen aan dat de bilaterale samenwerking “grondig herzien zal worden” als Nkurunziza herkozen wordt. Op de verkiezingsdag zelf heeft het Nederlandse kabinet de verkiezingen bekritiseert, omdat deze niet vrij en eerlijk verlopen zijn.

Andere landen reageren met soortgelijke maatregelen. De EU heeft de hulp aan Burundi ook opgeschort en verkiezingswaarnemers teruggeroepen. Ook België, de belangrijkste donor voor Burundi, heeft de hulp aan het land stopgezet. Zelfs de Afrikaans Unie stuurt geen verkiezingswaarnemers, omdat ze van mening is dat onder de huidige omstandigheden geen verkiezingen plaats kunnen vinden. De Afrikaanse Unie is over het algemeen erg terughoudend met het afvallen van leiders op het Afrikaanse continent, waardoor dit een belangrijke actie is. De Verenigde Staten heeft besloten het trainen van militairen uit Burundi te staken en heeft kritiek geleverd op de presidentsverkiezingen. Minister van Buitenlandse Zaken van de VS, John Kerry, had al eerder gezegd dat de kandidaatstelling van Nkurunziza “indruist tegen de grondwet”.

Parlementsverkiezingen

Ondertussen hebben eind juni ook de parlementsverkiezingen plaatsgevonden. Deze werden met een grote meerderheid gewonnen door CNDD-FFD, de partij van president Nkurunziza. Ook deze verkiezingen werden geboycot door de oppositie.

UPDATE: Verkiezingen gewonnen met overweldigende meerderheid voor Nkurunziza

Op vrijdag 24 juli heeft de verkiezingscommissie van Burundi bekendgemaakt dat president Nkurunziza bijna 70% van de stemmen heeft gekregen. Oppositieleider Agathon Rwasa heeft 19% van de stemmen gekregen, ondanks dat hij de verkiezingen boycotte. De opkomst viel met ruim 73% hoger uit dan van tevoren was verwacht. In de hoofdstad, waar de onrust zich concentreerde, was de opkomst met ongeveer 30% wel significant lager.

Wat de gevolgen zullen zijn voor Burundi is nog niet duidelijk. Er bestaat veel angst dat de onrust van de laatste maanden zal voortduren. Ook zullen verschillende donoren hun hulprelatie met Burundi gaan heroverwegen. De EU overweegt om sancties op te leggen aan het land. “Als het nodig is zullen we maatregelen nemen tegen degenen die geweld veroorzaken, mensen onderdrukken, mensenrechten schenden of een politieke oplossing frustreren”, zei EU-buitenlandcoördinator Mogherini over mogelijke sancties.

Foundation Max van der Stoel