3 maart 2015

TTIP: Meer beleidsvrijheid voor overheden

PvdA Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Lilianne Ploumen heeft, samen met een aantal van haar Europees sociaal democratische collega’s,  een voorstel gemaakt om overheden meer beleidsvrijheid te geven binnen TTIP, het vrijhandelsverdrag waar de Europese Commissie momenteel met de Verenigde Staten over in onderhandeling is.

Wanneer het op handel tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten aankomt bestaan er nog steeds veel handelsbarrières en importtarieven; belemmeringen die veel geld kosten (zie een eerder artikel van Ernstjan van Doorn voor een verdere uitleg van het TTIP verdrag). De verwachtingen zijn dat TTIP, door het harmoniseren van wetgeving en het wegnemen van importtarieven, de economie zal stimuleren; schattingen gaan ervan uit dat het verdrag de Europese Unie als geheel rond de € 100 miljard per jaar kan gaan opleveren. Het uiteindelijke resultaat is de grootste vrijhandelszone in de wereld, welke in staat moet zijn om het tegen een economische grootmacht als China op te nemen. Maar de weg naar  de ondertekening van TTIP is nog lang. Het mag niet verbazen dat de totstandkoming van het grootste handelsverdrag uit de geschiedenis een enorme onderneming is die, naast veel voordelen, ook veel risico’s en onverwachte uitwerkingen met zich meebrengt.

Investor-State Dispute Settlement (ISDS)

Eén van de grootste struikelpunten binnen de onderhandelingen is de Investor-State Dispute Settlement (ISDS), een mechanisme dat investeerders beschermt tegen (onrechtmatige) wetgeving van de overheid. Kort samengevat, kan een bedrijf de staat voor een ad hoc tribunaal slepen – bestaande uit commerciële juristen – indien deze van mening is dat de voorgestelde wetgeving schadelijk is voor diens buitenlandse investering. Mocht het tribunaal het bedrijf in het gelijk stellen, kan er een schadeclaim volgen die kan oplopen tot in de honderden miljoenen euro’s. Het punt is alleen dat de rechten die aan investeerders worden toegekend middels de ISDS zo breed geformuleerd zijn dat bijna elke overheidsmaatregel aanvechtbaar is. En hier ligt voor veel critici van de ISDS het probleem; het mechanisme geeft bedrijven op deze manier de mogelijkheid om Europese regelgeving te ondermijnen en tegen te houden. Elk wetsvoorstel van de overheid die een directe bedreiging vormt voor een investering kan worden aangevochten door het bedrijfsleven. Tevens worden deze disputen tussen bedrijven en overheden  vaak achter gesloten deuren door duurbetaalde arbitragekantoren beslecht. Dit zijn dezelfde kantoren die ook geld verdienen door deze bedrijven van advies te voorzien, met belangenverstrengeling als gevolg.

Het voorstel van Ploumen moet dergelijke misstanden voorkomen en is erop gespitst de beleidsvrijheid van overheden te beschermen en belangverstrengeling te voorkomen:

“Recent cases have raised genuine and strong concerns that ISDS carries the risk of abusive claims which could successfully challenge sovereign legitimate public laws and regulations. (…) First and foremost, States shall be able to keep their full capacity to regulate. We urge that State parties retain the full right to interpret the protection standards of an agreement even after it has entered into force. Also, considering the existing high level of investment protection under the legal systems of the EU and its Member States, foreign investors shall in principle not be granted better substantive treatment than domestic investors within the EU.”

Het plan stelt een nog op te richten Internationaal Hof voor dat de geschillen tussen investeerders en landen kan beslechten. Verder stelt het document dat het uitvechten van juridische procedures via het ISDS-mechanisme een uiterste redmiddel moet zijn om conflicten op te lossen. In plaats daarvan moet er actief naar oplossingen gezocht worden middels consultatie en bemiddeling. Zelf zegt Ploumen over het plan: “Maximale beleidsvrijheid bij vrijhandelsverdragen: daarvoor pleit ik samen met een aantal van mijn EU collega’s. Het mag niet zo zijn dat landen door bedrijven beknot worden in hun vrijheid om regels te stellen op het gebied van bijvoorbeeld veiligheid of milieu. Mensen hebben hier zorgen over, wat ook blijkt uit onderzoek door de Europese Commissie.”

Eerder al stelden onderzoekers van de Universiteit van Halle en Leiden dat de tekst van het TTIP verdrag aangaande de ISDS op veel punten verbeterd kon worden, aanbevelingen die Ploumen toentertijd ter harte nam. Met dit voorstel tracht Ploumen veel van de problematiek rondom de ISDS op te lossen.

Een eerlijk en duurzaam vrijhandelsverdrag

De PvdA is voorstander van een vrijhandelsverdrag met de VS, maar wel één dat vasthoudt aan onze Europese waarden zoals menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, bescherming van milieu en mensenrechten. Voorstellen zoals dat van Lilianne Ploumen zorgen ervoor dat een verdrag als TTIP niet misbruikt kan worden door bedrijven om hun eigen interesses te beschermen. Het moeten juist de Europese lidstaten en hun burgers zijn die profiteren van een vrijhandelsunie met de Verenigde Staten.

 

Door Michaël Brevet, stagiair Internationaal Secretariaat PvdA