20 augustus 2013

Polen in beweging

PvdA Buitenlandreporter Camiel Hamans over de Poolse partijen Ruch Palikot en Europa Plus, die zorgen voor een opschudding van het Poolse politieke landschap.

Een transseksueel in het parlement, zij aan zij met een weggelopen pastoor en een openlijke gay-activist. Is dat Polen? Het land waar tot voor kort de paus op handen gedragen werd en waar de Kaczyński-broers luidkeels een dam trachtten op te werpen tegen het zondige Westen? Inderdaad. Dit is het Polen van Janusz Palikot en zijn beweging Ruch Palikot, kortweg RP.

RP is een fractie van 40 leden in de Poolse Tweede Kamer, de Sejm, en daarmee na het centrum-rechtse Civic Platform van regerend premier Tusk en de oerconservatieve PiS, Law and Justice van de overgebleven Kaczynski-broer, de derde partij in Polen. De fractie is daarmee anderhalf keer zo groot als de eertijds zo machtige sociaaldemocratische SLD.

Vrijheid
Palikot is een steenrijk geworden drankhandelaar, die eerst zijn heil zocht bij Tusk’s Platform, maar waar hij zijns inziens niet voldoende ruimte kreeg voor zijn antiklerikale oprispingen. Hij begon in 2011 een eigen partij. Progressief, modern, naar eigen zeggen links van het midden, maar met een aantal toch eerder libertair economische programmapunten,veel aandacht voor het midden- en kleinbedrijf en vooral gericht op vrijheid.

De partij komt op voor de rechten van seksuele minderheden en pleit voor een volstrekte scheiding van kerk en staat, hetgeen vloeken in de kerk van Rome en Warschau is. Ook zet de partij in op een eigentijds milieubeleid, anti-globalisme en anti-neoliberalisme. Een mix die sommige vertegenwoordigers sociaaldemocratisch noemen en anderen, de zakenlui in de fractie van Palikot, eerder sociaal-liberaal. Hoe dan ook heeft de partij een duidelijke aantrekkingskracht op een jong publiek en op minderheden in Polen.

Europa +
Palikot bereidt zich voor op de Europese verkiezingen van volgend jaar. Samen met onder meer Marek Siwiec, Europarlementariër met een staat van dienst binnen de SLD en voormalig rechterhand van oud-president Kwasniewski, heeft hij een nieuwe partij opgericht, speciaal voor de Europese verkiezingen: Europa Plus. Pro-Europees, modern georiënteerd en met een voorzichtig linkse koers. Of de partij succes zal hebben hangt natuurlijk af van de politieke en economische situatie. Polen doet het goed en heeft nog steeds mooie groeicijfers. Toch is de levensstandaard zodanig dat het aantrekkelijk is voor meer dan een miljoen Polen om in het buitenland onder hun niveau, maar voor nog altijd hogere uurlonen dan thuis, aan de slag te gaan.

Ook hangt veel af van wat Aleksander Kwasniewski gaat doen. Kwasniewski, de jonge Poolse ex-communist met Kennedy-appeal die niet alleen de linkse beweging na de val van het communisme weer overeind hielp, maar tussen 1995 en 2005 ook een succesvolle president was, schijnt bereid te zijn naam en zijn gewicht te verbinden aan Europa Plus.

Animositeit
Een van de redenen is de animositeit tussen hem en Leszek Miller, leider van de SLD. Miller, een apparatsjik uit de tijd van Jarozelski, de stadhouder van Moskou in de laatste communistische jaren, stond samen met Kwasniewski aan de basis van de wedergeboorte van links in Polen. Vervolgens kwamen ze steeds meer tegenover elkaar te staan. Miller, als verdediger van de oude garde en hun belangen, Kwasniewski de man met een imago van jeugd en eigentijdsheid.

Miller leidt de SLD weer, nadat hij na een reeks schandalen in 2004 het voorzitterschap aan een volgende generatie had moeten overdragen. Toen zijn jonge opvolgers bij de verkiezingen in 2011 het slechtste resultaat ooit behaalden, keerde Miller terug als leider.

Kwasniewski heeft zich na zijn aftreden als president steeds op de achtergrond gehouden en geen actieve politieke rol meer gespeeld. Nu Pools links zich echter steeds meer opsluit in een conservatief isolement wordt er een beroep op hem gedaan. Of hij daarop in zal gaan blijft voorlopig onduidelijk. Het succes van Europa Plus en van een modern, enigszins links Polen is echter afhankelijk van zijn beslissing.

Door Camiel Hamans, PvdA Buitenlandreporter