22 april 2015

Ploumen start heronderhandelingen Afrikaanse belastingverdragen

Minister voor Ontwikkelingssamenwerking Lilianne Ploumen gaat met 23 Afrikaanse landen verdragen heronderhandelen om belastingontwijking tegen te gaan.

In deze verdragen wordt een misbruikclausule opgenomen die het voor landen mogelijk moet maken om winstbelasting of vennootschapsbelasting in rekening te brengen als een bedrijf zijn winst ten onrechte via Nederland laat lopen. Met het verdrag wordt het zogenaamde ‘treaty shopping’ tegen gegaan, waarbij belastinggelden die eigenlijk bestemd zijn voor het Afrikaanse land worden doorgesluisd naar een land met een gunstiger belastingklimaat. Landen als Malawi blijven hierdoor berooid achter.

Nederland belastingparadijs?

Nederland heeft de naam een belastingparadijs te zijn voor zogenaamde brievenbussenfirma’s. Een multinational zegt in name zijn bedrijf in Nederland te vestigen maar doet dit alleen in de vorm van een brievenbus aan de muur. Het doel is te profiteren van het gunstige belastingsysteem dat Nederland hanteert met betrekking tot de winst die een bedrijf in dat land maakt; er wordt alleen belasting geheven over bepaalde delen van de winst tegen een zeer laag tarief. De internationale belastingmarkt is hierbij zeer competitief van aard. Landen schermen met de meest gunstige belastingtarieven om zo de miljarden van grote multinationals als Starbucks en Apple via hun belastingstelsel te laten verlopen.

Het is de vraag of Nederland nu wel of geen belastingparadijs is, andere landen doen het immers toch ook? De Rekenkamer stelde in een rapport: Ja, de Nederlandse fiscale regels zijn aantrekkelijk voor grote multinationals, maar nee, Nederland loopt daarmee niet uit de pas met andere landen als het Verenigde Koninkrijk en Luxemburg. Zelf erkent het kabinet de status van Nederland als belastingparadijs niet maar, met het ontbreken van een wereldwijd pakket aan belastingmaatregelen, gaat het nu wel zelf concrete stappen zetten om het beter te reguleren. Hoewel belastingontwijking in principe niet illegaal is, is de schade die het veroorzaakt enorm. De paar miljard die landen ermee aan belastinggelden opstrijken weegt niet op tegen de schatting dat belastingontwijking door multinationals de Europese Unie € 1.000 miljard per jaar kost.

Eerlijke belastingverdeling

Maar de grootste slachtoffers van belastingparadijzen zijn ontwikkelingslanden. Een onderzoek van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling berekende dat belastingparadijzen ontwikkelingslanden ieder jaar meer kost dan dat ze aan ontwikkelingshulp krijgen: “De OESO schat dat ontwikkelingslanden jaarlijks drie keer meer geld aan belastingparadijzen verliezen dan dat ze aan hulp ontvangen. Belastingparadijzen zijn daarmee één van de belangrijkste obstakels in de strijd tegen armoede in de wereld.” Dan voelt ontwikkelingshulp als water naar de zee dragen. En het aantal investeringen dat via belastingparadijzen loopt is aan de stijgende hand. Een rapport van ActionAid uit 2013 signaleerde een verdubbeling van het aantal investeringen in ontwikkelingslanden via belastingparadijzen ten opzichte van 2009.

Daarom valt het initiatief van Ploumen te prijzen. Het initiatief, zo stelt Ploumen, moet bij de ontwikkelingsladen komen te liggen. De heronderhandelingen met de Afrikaanse landen schept de mogelijkheid om tot een eerlijke verdeling van belastinggelden te komen. Malawi is het eerste Afrikaanse land waarmee Nederland het belastingverdrag gaat heronderhandelen, welke als voorbeeld zal dienen voor de overige 22 landen.

In 2013 stelde Diederik Samsom al voor dat Nederland niet langer meer een belastingparadijs mocht zijn en afgelopen maart zette de PvdA zich nogmaals in om de brievenbusfirma’s harder aan te pakken. De heronderhandelingen die gestart zijn door Ploumen sluiten goed aan bij deze reeks van initiatieven van de PvdA om belastingontwijking tegen te gaan. Op deze manier kunnen we ontwikkelingslanden de baten toe doen toekomen die ze verdienen.

Michaël Brevet, stagiair Internationaal Secretariaat PvdA