8 augustus 2012

Montenegro: Werken aan een Europese toekomst

‘Zwarte Berg’, noemen de inwoners hun land. Buitenlanders hebben daarvoor Italiaans nodig en benoemen de kleine staat in de Westelijke Balkan met het welluidende ‘Montenegro’. Hoe versnipperd het politieke landschap ook is, over één ding zijn de partijen het eens: de toekomst van Montenegro ligt in de Europese Unie. Hoewel er voortgang wordt geboekt, voldoet Montenegro nog niet aan de eisen van de Europese Unie. Door Camiel Hamans, PvdA Buitenlandreporter.

Politiek landschap

Bij de laatste parlementsverkiezingen in 2009 behaalde de sociaal-democratische regeringspartij van  Dukanovic, de Democratische Partij van Socialisten, DPS, ruim 40% van de stemmen en daarmee 32 zetels in het parlement. Coalitiegenoot en vrijwel blokpartij van de DPS, de Sociaal-Democratische Partij, SDP, onder leiding van parlementsvoorzitter Ranko Krivokapic, kwam op een totaal van ruim 11 procent en negen zetels.

Hoewel dit samen net voldoende zou zijn voor een parlementaire meerderheid doen er nog drie andere partijen mee aan de regeringscoalitie: het Kroatisch Burger Initiatief, de Bosniak partij en een conservatieve Albanese partij, de Democratische Unie van Albaniërs. Deze laatste club levert de minister voor de Bescherming van Mensenrechten en Rechten van Minderheden, Ferkat Dinosha, een figuur die in Europa de wenkbrauwen al enige malen heeft doen fronsen vanwege zijn opmerkingen dat homoseksualiteit in Montenegro niet voorkomt of op zijn minst niet zou horen voor te komen en dat same sex huwelijken verboden dienen te worden.

De jonge, progressieve Albanese partij, Forca, die zich in 2006 verbond met de DPS, zit in de oppositie net als de PzP, de Beweging voor Verandering, een voormalig dissidentengroep die liberaal genoemd kan worden. Een derde en vierde Albanese oppositiepartij maken het elftal partijen in het parlement vol. Daarbuiten zijn nog zeker twintig andere politieke bewegingen en partijen actief.

Toekomst in de Europese Unie

Hoe versnipperd het politieke landschap in Montengro ook is – en dat op een bevolking van 650.000 inwoners, slechts een klein beetje meer dan Luxemburg maar wel wonend op een oppervlak dat zes keer dat van het Groothertogdom is – over een ding is iedereen het eens: Montenegro’s toekomst ligt in Europa. Lidmaatschap van de EU is de enige optie voor een veilige en voorspoedige toekomst. Op die toekomst wordt zelfs al vooruitgelopen.

Montenegro gebruikt vanaf de invoering van de euro die munt, hoewel het niet meespreekt in de Eurozone. Voor de euro hanteerde Montenegro al de Duitse Mark, omdat men niet langer in de val van de Servische dinar meegesleept wilde worden. Ook is Montenegro lid van het Verdrag van Schengen.

Aansluiting of op zijn minst steun van de EU lijkt inderdaad de enige uitweg voor een land met een werkeloosheid van 26,6%, een gemiddeld maandinkomen van € 252,10, een groep van ruim 12 procent die moet rondkomen van een bedrag dat lager is dan  € 116 per maand en 4,7% van de bevolking die in absolute armoede leeft.

Toch is dat in Podgorica niet te zien. De arbeiders van de plaatselijke aluminiumfabriek hebben weliswaar al maanden geen salaris ontvangen, maar desondanks rijden er meer dure auto’s door de hoofdstad, waar een derde van de bevolking woont, dan in een West-Europese provincieplaats van dezelfde omvang. Er staan plenty moderne hoogbouwhotels, autoshowrooms en verchroomde kantoren en op elke straathoek is er wel een bankkantoor, daarmee de indruk wekkend dat elke Montenegrijn over een eigen bank kan beschikken. Casino’s, advocatenkantoren en pizzeria’s zijn er eveneens in overvloed. Gokken kan overal, de schermen met de uitslagen van tot en met de Deense voetbalcompetitie, prijken opzichtig in de etalage. In achterafbuurten, op het platteland en in de Roma-vluchtelingenkampen is het daarentegen een Derde Wereld.

Voortgang in aanpak corruptie

Het voortgangsrapport van de Europese Commissie dat afgelopen juni besproken is in de Tweede Kamer constateert vooruitgang op een aantal punten. Er is een onderzoek geopend naar mogelijke corruptie bij de privatisering van het nationale telecombedrijf. Een aantal ambtenaren en een douanebeambte zijn veroordeeld vanwege corruptie en omkoping. 40 Miljoen euro aan witwasgeld is opgespoord. Grote hoeveelheden valse paspoorten zijn in beslag genomen. En zelfs de burgemeester van Budva is samen met een wethouder – een broer van een oud vice-premier – en acht hoge ambtenaren vastgezet in verband met de zogenaamde Zavala-affaire.

Corruptie en vriendjespolitiek is in Montenegro niet alleen zaak van grote jongens. Ook de gewone man pikt een graantje mee. Her en der, vooral buiten de hoofdstad, ziet men auto’s zonder nummerplaat rijden. Er is geen belasting voor betaald. Dat mag natuurlijk niet, maar zo lang je de plaatselijke controleurs kent en met deze lieden een goede band hebt, kan er een oogje dicht geknepen worden. Je hebt zo een ‘afdakje’ dat je beschermt. Een probleem echter: je kunt met zo’n auto moeilijk naar een volgende stad rijden, want daar ken je de agenten waarschijnlijk niet en loop je dus kans beboet te worden. Een auto zonder nummerplaat heeft zodoende slechts de actieradius van zijn afdakje.

Omgang met minderheden

Montenegro noemt zichzelf een multiculturele natie en zou dat al vanouds zijn. Ook dat is meer schijn dan werkelijkheid. Minderheden moeten nog hun plaats vinden in het land, meldt Daliborka Uljarvic, directeur van het ‘Centre for Civic Education’, een NGO-die door de Duitse sociaal-democratische Friedrich Ebert Stiftung wordt ondersteund.

Vrouwenrechten zijn absoluut nog geen thema, zelfs niet onder paar vrouwelijke politici. Rechten van en voor gehandicapten moeten nog ontwikkeld worden. En over homorechten hoeft maar herinnerd te worden aan de uitspraak van de Albanese minister voor mensen- en minderheidsrechten. Montenegro is een land met een macho-cultuur. De tijden van A. den Doolaard en zijn romantische mannelijke verhalen over de Balkan leven onderhuids nog voort.

Europese Unie stelt eisen

Geen wonder dus dat de EU, die eind 2009 aangegeven heeft bereid te zijn met Montenegro over toetreding te willen spreken, vindt dat er bij de gesprekken over een komend lidmaatschap van Montenegro nadruk gelegd moet worden op de hoofdstukken 23 en 24 van het onderhandelingspakket. In hoofdstuk 23 gaat het over rechtstaat en fundamentele rechten en in hoofdstuk 24 over justitie, vrijheid en veiligheid. Europa heeft geleerd van de onderhandelingen met eerdere partners, waarbij deze hoofdstukken aan het eind ter tafel kwamen en dus onder tijdsdruk afgerond moesten worden. Nu, in de nieuw afgesproken onderhandelingsmethodiek, staan deze punten als eerste op de agenda. Of om het in het jargon van Brussel te zeggen: deze hoofdstukken worden als eerste geopend. De toekomst zal uitwijzen of Montenegro genoeg voortgang zal boeken om lid te kunnen worden van de Europese Unie.

Dit artikel is een ingekorte versie. Bent u geïnteresseerd in het uitgebreide verslag dat Camiel Hamans schreef over Montenegro, klik hier.

Door Camiel Hamans, PvdA Buitenlandreporter