30 april 2014

Het gaat Rusland niet om Oekraïne, het gaat om energie!

Olie en gas zijn van essentieel belang voor de Russische economie. De Russische petrochemische industrie is één van de grootste ter wereld. In 2009 produceerde Rusland meer olie dan Saoedi-Arabië. Ze vormen een basis van belangen die Poetin vragen om een stevig politiek schaakspel uit te oefenen in de wereldpolitiek gebaseerd op de controle van olie en gas.

Op moment van schrijven draait de propagandamachine van Poetin op volle toeren om de wereld te overtuigen dat hun annexatie van de Krim vooral gaat over nationalistische motieven, en dat Moskou geen enkele hand heeft in de verdere destabilisatie in Oost-Oekraïne. Om straks, na een verkruimeld Oekraïne, haar blik te wenden naar Moldavië, Transnistrië (waar het Russische 14de leger al gestationeerd is), Georgië, Armenië en wellicht ook Kazachstan. En zo gericht te bouwen aan een Rusland dat direct de fossiele energievoorraden in heel Centraal-Azië beheerst. En daarmee een doorslaggevende rol kan spelen in de wereldmarkt van olie en gas in de eerste helft van de 21e eeuw.

Rusland schuwt geen middel

Rusland is bereid om ver te gaan. Schulden worden gebruikt als wapen, om kritische energie-infrastructuur op te kopen in Oost-Europa en Oekraïne. Mede dankzij de liberalisatie-welwillendheid van de EU, speelt Rusland lidstaten tegen elkaar uit via bilaterale contracten. Maar ook laat men zonder blikken of blozen de EU opdraaien om de schulden van Oekraïne bij Gazprom af te lossen. Of dreigt men het gas af te sluiten als er geen geld komt, een paar dagen vooraf aan de nieuwe verkiezingen.

Rusland speelt een hard spel met de pijnlijke afhankelijkheid van de EU van Russisch olie en gas: via de Drukhzba pijpleiding is Duitsland de grootste importeur van Russische olie, gevolgd door Polen en Nederland. En in plaats van minder, koopt Europa juist steeds méér gas in via Gazprom en is ondertussen ook Shell bezig met een immens schaliegasproject in Oost-Oekraïne voor 10 miljard dollar.

Rusland ook onmisbaar in politiek van het Midden-Oosten

Ook in de complexe politiek van het Midden-Oosten heeft Rusland zich onmisbaar gemaakt. Het initiatief om in Syrië chemische wapens te ontmantelen betekende een dooi in de verhoudingen tussen Rusland en de VS . Maar ook heeft Rusland duidelijk haar eigen positie ingenomen. Tijdens de mislukte top van Genève II in januari 2014, bleek duidelijk dat het Assad-regime bij John Kerry de uitspraak ontlokte dat Rusland onmisbaar was bij de oplossing van het Syrische probleem. En op 19 maart waarschuwde Ryabkov, de Russische onderminister van Buitenlandse zaken, dat Rusland de zijde van Iran zou steunen in de nucleaire ontwapeningsvoorstellen wanneer het westen sancties zou uitvaardigen over de bezetting van de Krim.  Beide zaken maken een land als Saoedi-Arabië direct alert:. Een speler die Rusland op haar eigen terrein pijn kan doen namelijk door de oliekranen iets verder te openen, zodat de olieprijzen verder dalen dan Rusland kan incasseren aan misgelopen inkomsten.

Westerse afhankelijkheid van gas en olie beperkt beschikbare middelen voor effectieve aanpak

Oekraïne is nu verworden tot een testgebied waar Rusland pijnlijk zichtbaar maakt hoe de EU zich heeft verzwakt via haar afhankelijkheid van Russisch olie en gas en mede daardoor effectieve instrumenten ontbeert om op korte termijn in te grijpen. Hoewel een embargo van alleen al Russisch gas het IPCC (Intergovermental Panel on Climate Change) een onvergetelijke dienst zou bewijzen, rekent men ons vanuit Oekraïne voor dat de prijs voor de switch naar gas van niet-Russische aanbieders zou liggen op 170 dollar per EU-burger en benoemt Poetin openlijk dat de EU onmogelijk kan stoppen met het kopen van Russisch gas.

Als de EU een rol van betekenis wil blijven spelen in de 21ste eeuw, en haar eigen basis van waarden met betrekking tot democratie hoog in het vaandel wil houden dan is er maar één oplossing: Europa moet werken aan energie onafhankelijkheid van (Russisch) olie en gas door  een omslag te maken naar duurzame energie.

Door Ernstjan van Doorn, PvdA Buitenlandreporter