9 juli 2013

Een opening voor vrede in Israël-Palestina

PvdA Buitenlandreporter Mirthe Biemans doet verslag vanuit Jeruzalem en analyseert waarom er kansen lijken te liggen voor hernieuwde vredesbesprekingen.

Er wordt op het moment onderhandeld over de vrijlating van Palestijnse gevangen die sinds voor de Oslo akkoorden in Israëlische gevangenissen zitten, zeggen betrouwbare Israëlische en Palestijnse bronnen. Hoewel het gebruikelijk is dat Israël een paar Palestijnse gevangen vrijlaat rond Ramadan zou het nu kunnen gaan om meer dan honderd gevangen waarvan de Palestijnse Autoriteit al herhaaldelijk om hun vrijlating heeft gevraagd. Dit kan wijzen op serieuze pogingen om vredesbesprekingen weer aan de gang te krijgen. Dit soort gebaren worden dan gebruikt als “trust-building measures” die welbekend zijn bij onderhandelaars als een cruciale stap waar partijen kunnen bewijzen dat ze serieus willen onderhandelen.

Het is altijd makkelijker om te zeggen dat nieuwe pogingen om het Israëlisch-Palestijns conflict te beëindigen gaan falen, maar deze keer is het toch interessant om het initiatief van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry te volgen. Sinds het bezoek van Obama aan de regio in maart is hij aan het proberen om beide partijen weer aan de onderhandelingstafel te krijgen. Het is goed mogelijk dat de onderhandelingen al gestart zijn, immers ook voor de Oslo akkoorden werd er in het geheim onderhandeld en werd er alleen op het einde naar buiten toe gecommuniceerd.

Ondanks dat hij schijnbaar geen voortgang maakt blijft minister Kerry maar komen. En met name Israëlische politici laten zich nu bijna iedere dag uit tegen of voor een toekomstige Palestijnse staat. Dit zou niet gebeuren als er niets aan de hand is. Geloof het of niet, de Palestijnse kwestie is iets waar de meeste Israëlische politici het liever niet over hebben.

Laatste kans

Een reden waarom er nu, sinds jaren van stilstand, weer beweging lijkt te komen in vredesbesprekingen is omdat het de laatste kans lijkt te zijn. Abbas, de president van de Palestijnse Autoriteit, hint al jaren dat hij ermee wil stoppen; Netanyahu, de Israëlische premier, kan zich waarschijnlijk niet meer verkiesbaar stellen als premier bij de volgende verkiezingen; en Obama, van wie serieuze bemiddelingspogingen verwacht werden vanaf het begin, is ook in zijn laatste termijn. Niet alleen zou het laatste kans zijn voor deze leiders om historische figuren te worden, ook de situatie in Israël en Palestina verlangt dat er nu serieus gekeken wordt naar opties voor een Palestijnse staat.

De voortdurende bezetting van miljoenen gewone mensen en de aanhoudende bouw van nederzettingen, en daarmee toenemend aantal Israëliërs die in Palestina wonen onder een ander wetten systeem, maakt de twee-staten oplossing steeds moeilijker te behalen is. In reactie daarop zijn er steeds meer mensen in de Palestijnse samenleving en politiek die een één-staat oplossing voorstellen, om burgers met gelijke rechten in Israël te worden, zodat ze in ieder geval hun vrijheid en rechten krijgen en de bezetting eindigt. Aan de Israëlische kant zijn er steeds meer voorstanders, met name binnen de huidige regeringscoalitie, om het overgrote deel van Palestina officieel Israël te maken en de Palestijnen in een soort eilandjes van autonomie te laten wonen zonder volwaardige burgers van Israël te worden. Beide ideeën zijn beangstigend voor Netanyahu, omdat hij aan de ene kant de Palestijnen geen burgers met stemrecht wil maken omdat ze dan de Joodse identiteit van de staat in gevaar brengen, en aan de andere kant bedreigen de ideeën van zijn coalitiepartners de internationale status van Israël omdat het dan officieel een apartheidsstaat zal worden.

Netanyahu

Netanyahu heeft andere redenen waarom hij nu, na het vredesproces keer op keer gefrustreerd te hebben, toch vredesonderhandelingen zou willen. Ten eerste heeft hij de controle over de politieke agenda verloren, met name omdat zijn coalitiepartners samen een verbond gesloten hebben. De Palestijnse kwestie is het enige onderwerp waarmee hij hen kan opbreken en het kan hem weer de leiding geven over de politieke agenda. Hij heeft voldoende steun voor vredesbesprekingen in de oppositie, dus hij brengt er ook zijn positie niet mee in gevaar. Ten tweede krijgt hij steeds meer druk vanuit het bedrijfsleven om iets te doen aan de Palestijnse kwestie. Het bedrijfsleven leidt onder het verslechterende imago van Israël in de wereld en heeft daar recentelijk openlijk over geklaagd. Ten derde wil Israël nog steeds graag ingrijpen in de nucleaire programma’s van Iran, maar sinds er een meer gematigde leider is gekozen in Iran is het mogelijk dat Obama de banden met Iran wil aanhalen en Iran uit zijn isolement gaat halen. Om de steun van Amerika te houden met betrekking tot Iran, maar ook met betrekking tot de positie van Israël in de instabiele regio, moet Netanyahu zich wellicht echt in gaan zetten voor een verbetering van de Palestijnse positie.

Er is geen twijfel aan dat de kans nog steeds erg klein is dat Palestina de komende jaren onafhankelijk wordt. De kwesties zoals vluchtelingen, een gedeeld Jeruzalem, de rol van Hamas en nog veel meer, blijven moeilijk. Maar alle scenario’s zijn al tientallen keren doorgelicht, iedereen weet hoe een levensvatbare Palestijnse staat naast een veilig Israël eruit zou kunnen zien, het komt uiteindelijk neer op leiderschap. Nu is er een kans, een kans die nog steeds met beide handen moet worden aangegrepen. Geschiedenis wordt geschreven door mensen die handelen op het juiste moment en dit kan zo’n moment zijn.

PvdA Buitenlandreporter Mirthe Biemans is werkzaam voor het Israel-Palestine Center for Research and Information te Jeruzalem.