22 maart 2016

Een impasse in Spanje

Jarenlang werd er in Spanje geregeerd door één van de twee grootste partijen; de conservatieve Volkspartij (Partido Popular of PP) of de sociaaldemocraten (Partido Socialista Obrero español of PSOE). Na de dood van Franco in 1975 werd een begin gemaakt met democratische hervormingen in het land en na een paar regeringen onder de centrumrechtse UCD  hebben vanaf 1982 tot en met heden afwisselend de PSOE of de PP met de scepter gezwaaid. Er waren wel andere partijen die een aantal zetels hadden in het parlement, maar de meerderheid van de zetels werden altijd bezet door de PP en de PSOE.

Corruptie

Sinds de economische crisis van 2008 die Spanje hard geraakt heeft hebben vele Spanjaarden het vertrouwen in de politiek verloren. Het volk zat met enorme werkloosheidscijfers, armoede en huisuitzettingen en ondertussen kwamen er een flink aantal corruptieschandalen aan het licht.

Nieuwe politieke partijen

Dit alles heeft ervoor gezorgd dat er ruimte was voor nieuwe politieke partijen die de laatste verkiezingen in december 2015 veel zetels hebben weggenomen bij de grote partijen PP en PSOE. Aan de linkerkant de activistische partij Podemos (‘wij kunnen’) onder leiding van Pablo Iglesias en aan de rechterzijde de partij Ciudadanos (‘burgers’). Dit is een van oorsprong Catalaanse partij die de arbeidsmarkt wil hervormen en corruptie wil bestrijden.

De verkiezingen in december hebben de politiek in Spanje op zijn kop gezet. De PP bleef de grootste partij met 123 van de 350 zetels en de PSOE is nog steeds de tweede partij van het land met 90 zetels, maar Podemos kreeg vanuit het niets 69 zetels en Ciudadanos heeft 40 zetels gekregen.

Coalitievorming

Dit betekent dat de Spaanse politici moeten gaan polderen, een coalitie moeten gaan vormen en dat is nou net waar ze in Spanje geen ervaring mee hebben. In een land waar twee partijen elkaar decennialang hebben afgewisseld (en daarbij elkaar nooit hebben aangevuld maar vooral tegenover elkaar stonden) zijn ze nu afhankelijk van de samenwerking met twee nieuwe partijen. De PSOE heeft namelijk al aangegeven geen grote coalitie met de PP aan te willen gaan.

De PSOE zou kunnen samenwerken met Podemos, maar deze partijen hebben samen geen 176 zetels. Ciudadanos zou een coalitiepartner voor de PP kunnen zijn, maar ook zij hebben samen geen meerderheid in het parlement.

Voorman van de PSOE, Pedro Sánchez heeft gezegd alleen te willen samenwerken met partijen die vergelijkbare doelstellingen hebben. Hij ziet een grote coalitie met progressieve en linkse partijen zoals Podemos en andere kleine partijen wel zitten, precies zoals buurland Portugal. Sánchez ziet maar twee mogelijkheden; of deze progressieve coalitie of nieuwe verkiezingen. De PP ziet zichzelf als winnaar aangezien ze de meeste zetels hebben gehaald en vindt daarom dat zij aan zet zijn.

Politiek dilemma

Rajoy wil een samenwerking met de PSOE maar dat gaat volgens Pedro Sánchez niet gebeuren. Dit ondanks zware druk vanuit zijn eigen PSOE; onder andere oud-premier Felipe González dringt aan op een akkoord met de PP maar Sánchez houdt vast aan zijn standpunt;. Een links kabinet met Podemos ziet hij als enige optie, maar dan heeft zo’n coalitie de steun nodig van kleine linkse partijen en Baskische en Catalaanse partijen, waarbij de steun van Catalaanse onafhankelijkheidspartijen beslissend is. De PSOE staat voor de eenheid van Spanje en onder druk hiervan heeft Podemos een eis voor een bindend referendum over onafhankelijkheid van Catalonië al moeten afzwakken. Maar Catalaanse partijen zullen nooit een coalitie steunen als zij dit referendum niet krijgen.

Nieuwe verkiezingen?

Voor 2 mei moet Koning Felipe een nieuwe kandidaat-premier aanwijzen die ervoor moet zorgen dat hij een meerderheid van de stemmen in het parlement te krijgen. Pedro Sánchez  heeft dit al geprobeerd maar kreeg bij de laatste stemming, op 4 maart, maar 131 van de 350 stemmen.  Als het niet lukt om een coalitie te vormen dan is het mogelijk dat er dit voorjaar nieuwe verkiezingen  zullen worden uitgeroepen. De verkiezingen worden dan uitgeschreven voor 26 juni.

Door Ellen Fleurke, PvdA Buitenlandreporter