11 maart 2013

Censuur in China: nu echt een stap te ver?

Het is geen nieuws dat China van alle landen op de wereld het strengst is in zijn censuurbeleid op het internet en dat China één van ’s werelds meest geavanceerde online censuursystemen heeft. Nationaal wordt er al jaren gecensureerd en zijn bijvoorbeeld google en facebook ontoegankelijk.

Onlangs zijn echter in Amerika de computersystemen van twee kranten gehackt. Amerika beschuldigt China van hacking. Is China nu echt een stap te ver gegaan? Door buitenlandreporter Charel Sioni.

The Great Firewall
“The Great Firewall”; zo wordt het mechanisme genoemd dat alle door het Chinese regime ongewenste content tegenhoudt. Het dient te voorkomen dat ‘ongewenste feiten’ bekend worden voor de grote massa. Voorbeelden zijn de woorden “Arab Spring” en “Occupy”, woorden die geen resultaat zullen opleveren op het Chinese web. China probeert zo te voorkomen dat de effecten van de demonstraties en revoluties in het eigen land doordringen. Daarnaast worden bloggers uitgenodigd om ‘thee te komen drinken’, wat betekent dat zij zich mogen melden op het politiebureau. Willekeurige opsluitingen, oneerlijke processen, repressieve regelgeving en strenge straffen voor online dissidenten lijken eerder regel dan uitzondering.

Hacking
Eind januari 2013 werd bekend dat de New York Times en de Wall Street Journal slachtoffer waren geworden van maandenlange hacking. Volgens de Amerikanen hebben Chinese hackers maandenlang de computersystemen van de kranten geïnfiltreerd. Vermoed wordt dat het doelwit van de hackers (die gebruik maakten van inbraaktechnieken die geassocieerd worden met het Chinese leger) David Barboza en diens bronnen was. Een artikel van Barboza over het vermogen van de familie van Wen Jiabao, de Chinese premier, is door de NY Times op 25 oktober 2012 gepubliceerd. Rapporteren over rijkdommen van autoriteiten wordt in China als hoogverraad beschouwd. De hackers hadden de kans om de computersystemen van de kranten helemaal plat te leggen en wachtwoorden van werknemers te stelen, maar hebben van die kans geen gebruik gemaakt. Hierom wordt vermoed dat het de Chinezen ging om het achterhalen van de bronnen achter het artikel van Barboza, zodat vervolgens maatregelen genomen hadden kunnen worden. China ontkent tot nu toe elke betrokkenheid.

Brongeheim
Het brongeheim is een van de belangrijkste principes van journalisten en houdt in dat journalisten recht hebben op geheimhouding van hun informatiebronnen. Computersystemen hacken met als doel om achter geheime bronnen te komen duidt op een schending van het brongeheim en houdt een extraterritoriale aantasting van de persvrijheid in.

Internationaal probleem
Indien het klopt dat China deze hacks heeft uitgevoerd, is er sprake van een groot internationaal probleem. Nationale censuur waarbij teksten van Chinese bloggers ontoegankelijk worden gemaakt en buitenlandse journalisten het land uit worden gezet is een nationale aangelegenheid waarbij de internationale gemeenschap slechts beperkte bevoegdheden heeft. Een heel andere situatie is censuur uitoefenen over de grens, waar China geen jurisdictie heeft, door achter de bronnen van journalisten te komen. Het betreft nu dus een internationale aangelegenheid, waarbij de internationale gemeenschap gebruik zou moeten maken van de mogelijke bevoegdheden.

Mogelijkheden internationale gemeenschap
In 2008 heeft VVD Europarlementariër Jules Maaten voorgesteld om de ‘Great Chinese Firewall’ als een internationale handelsbarrière aan te merken. Het voorstel werd met een grote meerderheid aangenomen en hier zou gevolg aan gegeven moeten worden. Door het aanmerken van censuur op internet als handelsbarrière, zou de Europese Commissie een juridisch wapen in handen krijgen om autoritaire staten, met bijvoorbeeld invoerheffingen of importquota, te dwingen online vrijheid van meningsuiting te respecteren.

In 2009 kwam Amerika met de Global Online Freedom Act (GOFA), die als doel heeft bedrijven te dwingen tot het respecteren van internetvrijheid. Op deze manier zullen bedrijven ervan weerhouden worden internetcensuur te faciliteren in niet-democratische staten. Vanuit Nederland bestaat een initiatief om onderzoek te doen naar de mogelijkheid van een Europese GOFA. Op Europees niveau wordt hier echter nog geen gehoor aan gegeven. Wel wordt het belang van internetvrijheid herhaaldelijk door de verschillende organen van de Europese Unie benadrukt.

Eind 2012 heeft het Europees Parlement een resolutie aangenomen over de betrekkingen tussen de Europese Unie en China. Hierin wordt de zorgelijke situatie in China wat betreft internetvrijheid ook aangekaart. Resoluties zijn krachtige middelen en deze resolutie brengt dan ook een duidelijke boodschap naar voren. De resolutie sluit nog niet aan op de recentste actualiteiten en om de ernst van extraterritoriale censuur aan te kaarten zou het Europees Parlement aan een aansluitende resolutie kunnen werken. Door gebruik te maken van mogelijke bevoegdheden kan extraterritoriale censuur (en daarmee de vrijheid van meningsuiting, een mensenrecht) voorkomen worden en kunnen beschadigingen aan internationale betrekkingen tegengegaan worden.

Door Charel Sioni, PvdA Buitenlandreporter